|
17 Kasım 2026 Salı
CARRY TRADE
CARRY TRADE Bu kavramı son yıllarda sıkça duymaya başladık. Carry Trade. Kulağa teknik, hatta sıradan bir finans işlemi gibi geliyor. Oysa arkasında Türkiye'nin ekonomik geleceğini ilgilendiren ciddi bir mesele yatıyor. Carry Trade, en basit anlatımıyla, düşük faizli ülkelerden borçlanıp yüksek faiz veren ülkelere para aktararak faiz farkından kazanç elde etme yöntemi. Örneğin bir yatırımcı Japonya'dan düşük faizle "yen" borçlanıyor, bu parayı Türk lirasına çevirerek Türkiye'deki yüksek faizli finansal araçlara yatırıyor. Vade sonunda parasını faiziyle birlikte geri alıp ülkesine dönüyor. Kur fazla yükselmezse önemli kazançlar elde ediyor. Ohhh ne alâ! Üretmeden, risk almadan milyonlarca doları kazanmak. Yabancı yatırımcıya yüksek faiz, vatandaşa yüksek enflasyon... Bir ülkenin ekonomisi üretmek yerine sıcak paraya bağımlı hale gelirse bunun bedelini kim öder? Tabiki çalışanlar. İşverenler. Emekliler. Yani bütün halk. Peki Türkiye neden böyle bir sermayeye ihtiyaç duyuyor? Bu uygulama ne zaman başladı ve ülkeye maliyeti ne? Bu hikaye dün başlamadı! Türkiye'nin sıcak paraya dayalı ekonomik modelinin geçmişi 1980'lere uzanıyor. 1980 sonrasında dışa açılma ve finansal serbestleşme politikalarıyla yabancı sermayenin Türkiye'ye girişinin önü açılıyor. 1989'da sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesi bu sürecin önemli dönüm noktalarından biri oluyor. 1990'lı yıllarda yüksek enflasyon, yüksek faiz ve kısa vadeli sermaye hareketleri Türkiye ekonomisinin önemli özellikleri arasına giriyor. 2001 krizinde bu kırılganlığın ağır sonuçları yaşanıyor. Bankacılık sistemi sarsılıyor, faizler fırlıyor, TL büyük değer kaybediyor. Sonraki yıllarda ekonomide önemli yapısal değişiklikler yapılıyor. Ancak yabancı sermayenin yüksek faiz ve kur avantajından yararlanması tamamen ortadan kalkmıyor. Özellikle 2021 sonrasında uygulanan düşük faiz (NASS) politikası, hızlanan enflasyon, döviz talebi ve rezerv kayıpları yeni bir ekonomik kırılganlık yarattı. 2023 seçimlerinden sonra ise ekonomi yönetimi değişti ve yeni bir politika dönemine geçildi. Aynı zamanda İngiltere vatandaşı olan Mehmet Şimşek göreve getirildi. Merkez Bankası, Haziran 2023'te yüzde 8,5 olan politika faizini artırmaya başladı. Aralık 2023'te faiz yüzde 42,5'e, Mart 2024'te ise yüzde 50'ye yükseldi. Normal gelişmiş bir ülkede olması mümkün olmayan bir artış! Bu değişikliğin temel gerekçeleri enflasyonu kontrol altına almak, Türk lirasına güveni yeniden tesis etmek, döviz talebini azaltmak ve Merkez Bankası rezervlerini güçlendirmekti. Yüksek faiz, yabancı yatırımcı için de cazip bir getiri ortamı oluşturdu. Böylece Carry Trade yeniden Türkiye ekonomisinin önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. Neden yabancı yatırımcıya bu kadar yüksek faiz veriliyor? Çünkü Türkiye'nin döviz ihtiyacı var. İthalat, enerji faturası, dış borç ödemeleri ve cari açık gibi nedenlerle sürekli döviz finansmanına ihtiyaç duyuluyor. Yabancı yatırımcıya yüksek faiz sunulması, ülkeye döviz girişini teşvik edebiliyor. Bu para kısa vadede döviz piyasasını rahatlatabiliyor, rezervlerin güçlenmesine katkı sağlayabiliyor ve kur üzerindeki baskıyı azaltabiliyor. Ancak burada çok önemli bir sorun var... Yabancı yatırımcı Türkiye'ye fabrika kurmaya, teknoloji getirmeye veya istihdam yaratmaya gelmiyor. Büyük ölçüde faiz ve kur farkından kazanç sağlamayı hedefliyor. Yani Türkiye'ye gelen para üretime değil, finansal kazanca yöneliyor. Daha da önemlisi, yatırımcı istediği zaman parasını çekip gidebiliyor. Bir ülkenin ekonomik istikrarını kısa vadeli sermaye girişlerine bağlaması, onu uluslararası faiz hareketlerine ve yatırımcı beklentilerine karşı hassas hale getiriyor. BORÇLARIMIZ NE KADAR ARTTI? Sayılar meselenin boyutunu daha iyi anlatıyor. Haziran 2023'te Türkiye'nin toplam brüt dış borç stoku 475,8 milyar dolarken, Haziran 2026'da bu rakam 539 milyar dolara ulaşıyor. Yani yaklaşık üç yılda dış borç stokumuz 63,2 milyar dolar artıyor. Merkezi yönetimin borç stokuna baktığımızda da dikkat çekici bir tabloyla karşılaşıyoruz. Haziran 2023'te 5,62 trilyon TL olan merkezi yönetim borç stoku, Eylül 2026'da 16,20 trilyon TL'ye yükseliyor. Yaklaşık 10,58 trilyon liralık artış söz konusu. Elbette bu artışın tamamını Carry Trade'e bağlamak mümkün değil. Enflasyon, döviz kurundaki değişim, bütçe açıkları ve borçlanma politikaları da bu rakamları etkiliyor. Ancak şu soruyu sormak gerekiyor: Bunca yüksek faiz, bunca ekonomik sıkılaşma ve bunca fedakarlığa rağmen borç yükümüz neden büyümeye devam ediyor? Kazanç yabancının, maliyet kimin? Carry Trade'in en önemli tartışma noktası burada. Yabancı yatırımcı yüksek faizden yararlanırken Türkiye'deki şirketler pahalı kredi kullanıyor. Esnaf finansmana ulaşmakta zorlanıyor. Vatandaş konut ve taşıt kredisi alamıyor. Devletin yeni borçlanma maliyetleri yükseliyor. Bütçeden faize ayrılan kaynak büyüyebiliyor. Üstelik sıcak para bir gün ülkeyi terk etmeye karar verirse döviz piyasasında yeni bir baskı oluşabiliyor. Yatırımcı parasını çekiyor, Merkez Bankası rezervleri üzerinde baskı oluşuyor, kur yeniden yükselme riskiyle karşılaşıyor. Ki yabancı yatırımcıların büyük bölümü fon krizinden sonra borsadan çıkış yaptı. Daha da artması bekleniyor. Sonuçta ekonomi yeniden yüksek faiz ve sıkı para politikası ihtiyacıyla karşı karşıya kalabiliyor. Bu bir kısır döngüye dönüşme tehlikesi taşıyor. Türkiye'nin ihtiyacı faiz değil, üretim! Elbette yabancı sermayeye karşı değiliz. Türkiye'nin uluslararası yatırımlara, teknolojiye ve finansmana ihtiyacı var. Ancak gelen sermayenin niteliği önemli. Bir ülkeye fabrika kurmak için gelen sermayeyle birkaç ay yüksek faiz kazanıp çıkmak için gelen sermaye aynı şey değildir. Türkiye'nin ihtiyacı tarıma, sanayiye, teknolojiye, eğitime, enerjiye ve ihracata yatırım yapan uzun vadeli sermayedir. Üretmeyen, teknoloji geliştirmeyen, ithalata bağımlı kalan bir ekonomi sürekli döviz arar. Döviz bulmak için yüksek faiz verir. Yüksek faizle gelen para ise kalıcı bir çözüm sunmaz. Ekonomik bağımsızlık, borç bulabilme becerisi değil, kendi kaynaklarıyla üretip değer yaratabilme gücüdür. Bir tarafta parasını Türkiye'ye getirip yüksek faiz kazanan uluslararası yatırımcılar, diğer tarafta maaşı enflasyon karşısında eriyen milyonlarca vatandaş... Bu tabloyu yalnızca finansal başarı rakamlarıyla açıklamak mümkün değil. Bir ülkenin gerçek zenginliği, yabancı yatırımcıya ne kadar faiz kazandırdığıyla değil, kendi insanına nasıl bir yaşam sunduğuyla ölçülür. Sıcak para gelir, faizini alır ve gider. Geride ise borçlar, üretim sorunları ve ödenmesi gereken faturalar kalabilir. Türkiye'nin geleceği faiz masalarında değil, fabrikalarda, tarlalarda, laboratuvarlarda ve üretim tezgahlarında kurulmalıdır.Yükleniyor...
|
|