Zaman İçimizden Geçiyor

Zaman İçimizden Geçiyor

 

Defalarca izleyip notlar aldığım bir film var...

Lucy.

2014 yapımı filmde Lucy karakteri, insanlığın zaman hakkındaki bütün alışkanlıklarını sarsan şu cümleyi kuruyor...

"Zaman, varlığın tek gerçek ölçü birimidir. Maddenin var olduğunu kanıtlayan tek şey zamandır. Zaman olmadan hiçbir şey var olamaz."

Film boyunca para, güç, sahip olma arzusu ve bütün maddi değerlerin insanın ürettiği kavramlar olduğu söylenirken, gerçekte evrenin temel dili olarak yalnızca zaman gösteriliyor.

Bu elbette bilimsel bir tez değil, güçlü bir felsefi yorum.

Ama düşündürücü...

İzlediğim bir videoda çok etkilendiğim bir tümceye denk geldim...

"Zamanın içinden geçmiyoruz, zaman bizim içimizden geçiyor."

İlk bakışta şiir gibi duran bu tümce, aslında insanlığın binlerce yıldır cevap aradığı en büyük sorulardan birini içinde saklıyor...

Zaman nedir?

Takvim yapraklarının eksilişi mi?

Saatlerin tik takları mı?

Yoksa görünmeyen bir ustanın ruhumuza attığı ince ilmekler mi?

İnsan, zamanı hep dışarıda aradı...

Kum saatlerinde, güneş saatlerinde, takvimlerde, atom saatlerinde.

Oysa belki de zaman hiçbir zaman dışımızda değildi.

O, sessizce içimizde çalışıyordu.

Para, makam, servet, ünvan ve sahip olduğumuzu sandığımız her şey insanın ürettiği kavramlar.

Evren ise bunların hiçbirini tanımaz. Evren için önemli olan yalnızca değişimdir. 

Değişimin adı ise zamandır.

Bu düşünce şaşırtıcı biçimde modern fiziğin bazı sonuçlarıyla da kesişiyor.

Yüzyıllar boyunca insanlar zamanın herkes için aynı aktığını düşündü.

Sonra Albert Einstein'ın "Görelilik Kuramı" bütün ezberleri bozdu, zamanın mutlak olmadığını gösterdi.

Hız arttıkça zaman yavaşlıyordu.

Kütle çekimi arttıkça zaman farklı akıyordu.

Yani zaman, sandığımız gibi evrenin değişmeyen saati değil, evrenin dokusunun bir parçası.

Fakat iş bununla da bitmiyor.

Fransız filozof Henri Bergson, fizikçilerin ölçtüğü zaman ile insanın yaşadığı zamanın aynı şey olmadığını söylüyor.

Saatlerin gösterdiği zaman mekaniktir.

İnsanın yaşadığı zaman ise "süre"dir.

Bir annenin çocuğunu beklediği on dakika ile sevdiği insanla geçirdiği on dakika aynı değildir.

Saat aynı süreyi gösterir.

Kalp ve duygular ise göstermez.

İnsan zamanı duygularında yaşıyor...

Modern nörobilim de benzer bir sonuca ulaşıyor.

Beyin zamanı doğrudan algılamıyor.

Anıları, duyguları, değişimleri, yenilikleri bir araya getirerek zaman hissini oluşturuyor.

Bu sebeple çocukluk yılları bitmek bilmiyor.

Çünkü her gün ilk kez yaşanıyor.

İlk arkadaş...

İlk kitap...

İlk korku...

İlk başarı...

İlk hayal kırıklığı...

Yaş ilerledikçe ise günler birbirine benzemeye başlıyor.

Hayat hızlanmıyor.

Hayret azalıyor.

Belki de bu yüzden elli yaşındaki insan, "Daha dün çocuk gibiydim." diyor. 

Aslında değişen zaman değil...

Değişen, onu taşıyan insandır.

Tasavvuf ise meseleye bambaşka bir kapı açıyor. 

Tasavvuf ehline göre hakikat ne geçmiştedir ne de gelecekte.

Hakikat "dem" dedir.

Yani içinde bulunduğun an'da...

Geçmiş artık hatıradır.

Gelecek ise henüz doğmamıştır.

Gerçek olan yalnızca şu andır.

Çünkü insan ancak yaşadığı an kadar vardır.

İnsanın en büyük kaybı zamanı tüketmesi değil, anı kaçırmasıdır.

Modern hayat ise bunun tam tersini öğretiyor.

Dakikaları satıyoruz.

Saatleri kiralıyoruz.

Yılları kariyer basamaklarına dönüştürüyoruz.

Ajandalar doluyor.

Takvimler değişiyor.

Fakat içimiz aynı hızla zenginleşiyor mu?

Kimse kendine şu soruları sormuyor:

Geçen yıllar bana ne öğretti?

Daha vicdanlı mıyım?

Daha adil miyim?

Daha şefkatli miyim?

Yoksa yalnızca saçları ağarmış bir çocuk muyum?

Çünkü insanı büyüten doğum günü pastalarındaki mumlar değil...

İçinden geçen zamandır.

Bazıları seksen yıl yaşar.

Ama hiç derinleşemez.

Bazıları kırk yaşına gelmeden acının, sevginin, sorumluluğun ve kaybın içinden geçerek olgunlaşır.

Takvim, yaşını değil ruh yaşını büyütür.

Eski fotoğraflara baktığımızda yalnızca yüzümüzdeki çizgileri görmeyiz.

Bakışlarımız değişmiştir.

Sesimizin tonu değişmiştir.

Önceliklerimiz değişmiştir.

Çünkü zaman yalnızca bedenimizi yaşlandırmıyor.

Tıpkı mermeri işleyen bir heykeltıraş gibi karakterimizi de yontuyor.

Belki de fizikçilerin halâ zamanı tam olarak tanımlayamamasının nedeni budur.

Çünkü zaman yalnızca matematik değildir.

Yalnızca fizik değildir.

Yalnızca felsefe değildir.

Yalnızca psikoloji de değildir.

Zaman, bütün bunların kesiştiği görünmez bir köprüdür.

Bir olay veya durum karşısında bekleyebilmek, sabırlı olmak da zamanın öğretisi.

Lucy filminin finalindeki "Ben her yerdeyim" sözü, insanın zamana hükmetmesini değil, zamanın ötesini anlamaya duyduğu bitmeyen arzuyu simgeliyor olabilir.

Bizler ise halâ aynı sorunun etrafında dolaşıyoruz...

Zaman mı bizi taşıyor?

Yoksa biz mi zamanı anlamlandırıyoruz?

Belki cevap ikisinden de farklıdır.

Belki zaman ne akan bir nehir ne de duvara asılmış bir saatten ibarettir.

Belki zaman, her hücremizi yenileyen, her hatırayı hafızamıza işleyen, her pişmanlığı vicdanımıza kazıyan, her sevgiyi kalbimizde büyüten görünmez bir misafirdir.

Biz onun içinden geçmiyoruz.

O, sessizce bizim içimizden geçiyor.

Geriye yalnızca geçen yıllar kalmıyor.

Geriye, o yılların inşa ettiği insan kalıyor.

Ömrün gerçek ölçüsü, kaç yıl yaşadığımız değil...

Asıl ölçü, içimizden geçen zamanın bizi ne kadar hakikate, ne kadar iyiliğe, ne kadar şefkate ve ne kadar insanlığa dönüştürdüğüdür.

Çünkü insan, zamanı tüketmez.

Zaman, insanı inşa eder.