Kurban

Kurban

Bir Kurban Bayramı daha geride kaldı.

Televizyon ekranlarında kaçan danayı, koyunu yakalama çabasına giren insanları izledik yine.

Her yıl Kurban Bayramı geldiğinde aynı görüntüler tekrar ediyor. 

Kurbanlık pazarları kuruluyor, hayvanlar seçiliyor, kesimler yapılıyor ve etler dağıtılıyor.

Fakat çoğu zaman çok temel bir soruyu sormayı unutuyoruz...

Kurban nedir?

Gerçekten kurban dediğimiz şey sadece bir hayvanın kesilmesi midir, yoksa bu dini geleneğin arkasında insanlık tarihinin en eski ve en derin sembollerinden biri mi yatıyor?

Belki de cevap, kelimenin kendisinde saklıdır...

"Kurban" kelimesi Arapça "q-r-b" kökünden geliyor.

Aynı kökten türeyen "kurb", yakınlık anlamındadır.

Akraba kelimesi de aynı kökten doğmuş.

Yani kurbanın ilk ve asli anlamı, yakınlaşmak.

Bir başka ifadeyle kurban, kesilen şeyden önce, insanı ilahi olana yaklaştıran bir eylemdir.

Daha ötesi birbirimize, özümüze yakınlaşmak, kan bağı olmadan da akraba olmaktır.

Bu nedenle kurbanı anlamak için mezbahaya değil, insanlık tarihinin derinliklerine bakmak gerekiyor.

Kurban geleneği, insanlığın yazılı tarihinden bile daha eski.

İlk tarım toplumları gökyüzünü, yağmuru, güneşi ve bereketi kontrol ettiğine inandıkları tanrılara adaklar sunuyordu.

Mezopotamya'da yaşayan Sümerler, Akadlar ve Babilliler için kurban, tanrılarla ilişki kurmanın temel yollarından biriydi.

Tufan yazıtlarında tanrılara sunulan kurbanların dumanlarının göğe yükseldiği ve tanrıların bu sunulardan hoşnut olduğu anlatılıyor.

O dönemde kurban daha çok bir alışveriş mantığı taşıyordu...

"Biz verelim, tanrılar da bizi korusun."

Ancak zamanla bu anlayış değişmeye başladı.

İnsanlık, tanrıları beslemekten çok, kendisini dönüştürmeye yöneldi.

Antik dünyada bugün bize ürkütücü gelen uygulamaların varlığı da biliniyor.

Bazı Fenike, Kartaca, Kenan ve Aztek toplumlarında insanlar da kurban ediliyordu.

Çocuklar, savaş esirleri veya seçilmiş kişiler tanrılara sunuluyordu.

Tam da bu noktada Hz. İbrahim kıssası ortaya çıkıyor!

Bu kıssanın tarihsel ve sembolik anlamı üzerine farklı görüşler var.

Ancak birçok din tarihçisi, anlatının insan kurbanından hayvan kurbanına geçişin sembolik bir dönüm noktası olabileceğini düşünüyor.

Mesaj açıktır...

İnsan değil, hayvan.

Kan değil, teslimiyet.

Ölüm değil, anlam.

Bu yüzden kıssa sadece bir baba-oğul hikayesi değildir...

İnsanlığın dini düşüncesindeki büyük dönüşümlerden birinin sembolüdür.

Klasik anlatıda Hz. İbrahim oğlu İsmail’i kurban etmek üzereyken ilahi müdahale gelir ve yerine bir koç gönderilir.

Ancak tasavvuf geleneği bu olaya farklı bir gözle bakar.

Bu yorumda mesele oğlun ölmesi değildir.

Mesele, insanın en değer verdiği şeye olan bağlılığıdır.

İbrahim'in sınandığı şey, oğlunu sevip sevmediği değil, Allah'tan başka hiçbir şeyi mutlaklaştırıp mutlaklaştırmadığıdır.

Bu nedenle birçok mutasavvıf şu sözü söyler...

"İbrahim İsmail'i değil, nefsini kurban etti."

Bu yorumda...

İsmail, insanın en değer verdiği şeyi

Bıçak, iradeyi

Kurban ise teslimiyeti temsil ediyor.

Kesilen şey bir beden değil, insanın içindeki sahiplenme duygusudur.

Kurban ibadetinin özünü anlamak isteyenler için Kur'an (Hac Suresi 37. Ayet) oldukça net bir ölçü veriyor...

"Onların ne etleri Allah'a ulaşır ne de kanları. Allah'a ulaşan sizin takvanızdır.”

Bu ayet aslında bütün tartışmayı özetliyor.

Eğer mesele et ve kan olsaydı, ilahi olanın buna ihtiyacı olması gerekirdi.

Oysa Kur'an'ın vurguladığı şey, insanın iç dünyasıdır.

Bu durumda kurbanın amacı...

Şükretmek

Paylaşmak

Yardımlaşmak

Cimriliği aşmak

Nefsi terbiye etmek

YAKINLAŞMAKTIR.

Tasavvuf geleneğinde kurban çok daha derin bir anlam kazanıyor.

Mutasavvıflara göre her insanın içinde kurban edilmesi gereken bir şey vardır...

Kimi için kibir

Kimi için öfke

Kimi için hırs

Kimi için korku

Kimi için de benlik iddiası.

Bu sebeple sufiler gerçek kurbanı dışarıda değil içeride ararlar.

Bir koyun kesmek kolaydır.

Zor olan, insanın kendi egosunu dizginleyebilmesidir.

Bir hayvandan vazgeçmek kolaydır.

Zor olan, insanın kendi bencilliğinden vazgeçebilmesidir.

Bu nedenle tasavvuf ehli kurbanı bir ritüelden çok bir dönüşüm olarak görüyor.

İlginç olan şu ki yalnızca İslam'da değil, birçok mistik gelenekte de "yaklaşma" kavramı merkezi bir yere sahiptir.

Kutsal dağa çıkmak

Tapınağa yaklaşmak

Kutsal şehre yürümek

Hacca gitmek

Secde etmek...

Bütün bu semboller aynı fikri anlatıyor...

İnsanın ilahi olana yaklaşma arzusu.

Kurbandaki "kurb" da tam olarak budur...

Yakınlaşmak.

Fakat yaklaşmanın bir bedeli var!

İnsan yeni bir yere varmak için bazı yüklerini geride bırakmak zorundadır.

Belki de kurbanın en büyük sırrı burada saklıdır.

Günümüz insanı kurbanı çoğu zaman yalnızca bir gelenek veya dini yükümlülük olarak görüyor.

Oysa kelimenin kökenine indiğimizde bambaşka bir manzara ortaya çıkıyor.

Kurban, insanlığın binlerce yıllık şu sorusuna verilen cevaptır...

"İnsan kutsal olana nasıl yaklaşır?"

Belki bir koyunla.

Belki bir adakla.

Belki bir dua ile.

Belki de terk ettiği bir kibirle.

Çünkü gerçek yakınlık, sadece yürüyerek kat edilen bir mesafe değildir.

Bazen insan, Allah'a bir adım yaklaşabilmek için kendi içindeki bir dağdan vazgeçmek zorundadır.

İşte bu sebeple kurban, insanın kendisiyle, sahip olduklarıyla ve tanrıyla kurduğu ilişkinin yeniden gözden geçirilmesidir.

Belki de her Kurban Bayramı'nda kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor...

"Bu yıl ben neyi kurban ettim?"

Birbirimize, özümüze, kendimize yakınlaşabileceğimiz nice bayramlara.